Object van de Maand

Iedere maand lichten we in het Natuurhistorisch en Volkenkundig Museum een bijzonder object uit onze collectie toe. Van fossielen tot folklore, van dieren tot gebruiksvoorwerpen: elk object vertelt zijn eigen verhaal. Bekijk hieronder welke objecten in 2025 al centraal stonden.

Bier uit Oudenbosch

Dit jaar bestaat Oudenbosch 750 jaar, daarnaast vieren we zelf bij het Natuurhistorisch en Volkenkundig Museum ons 40-jarig jubileum. In onze collectie hebben we een bierkruikje voorzien van een beugeldop van brouwerij ‘Het Bourgogne Kruis’ uit Oudenbosch. Antonius van den Bemd, een bakker, kocht in 1920 een mouterij en woonhuis aan de Wagenhoek waarin vanaf 1922 zijn zonen Jan en Gerard een bierbrouwerij begonnen. Zij noemden hun brouwerij Het Bourgogne Kruis, dat is een schuinsgeplaatst kruis van twee knoestige stokken. Deze naam moet niet verward worden met ‘Het Bourgondisch Kruis’, dat was een brouwerij in Oud-Gastel die bier brouwde van 1771 tot 1921. 
 
Het Bourgogne Kruis verkocht ondergistend bruin bier van 3,5 tot 4 procent volume alcohol in stenen kruikjes van 50 centiliter. Na de Tweede Wereldoorlog introduceerde de brouwerij het Knock-out pale ale, een zwaar bier van 6,5 procent. De naam pale ale klinkt tegenwoordig vrij populair met de grote verscheidenheid aan allerlei IPA’s. Pale Ale’s zijn bieren die gebrouwen worden met overwegend bleke mout. Naar verluidt was het brouwen van deze ale een reactie op het Franciscaner bier van de tevens in Oudenbosch gevestigde brouwerij ‘Het Anker’. In 1952 werd gestopt met brouwen en vertrok Jan van den Bemd naar Nieuw-Zeeland. Zijn zoon Frans ging verder als drankenhandelaar. 

Kleinzoon Jan van Bemd was in 2009 één van de oprichters van een vernieuwde brouwerij Bourgogne kruis, ditmaal gevestigd in Oosterhout. Het Bourgogne Kruis was één van de zeven brouwerijen die Oudenbosch rijk was. 

In het centrum van Oudenbosch zijn nog enkele straten naar de oude brouwerijen vernoemd, dit zijn Bourgognekruisstraat, Ankerstraat, Leliestraat, Ringstraat en Brouwerijstraat. Deze straten liggen aan de achterzijde van ons museum. 

Maart 2025 

Grossulaar

Als iemand tijdens een vakantie roept op zoek te gaan naar granaten is het even schrikken. Geologen zullen er echter niet van op kijken. Granaat is een groep mineralen met een kubisch kristalstelsel. Alle soorten granaten hebben vergelijkbare fysische eigenschappen en kristalvormen, maar verschillen in chemische samenstelling. De verschillende soorten zijn pyroop, almandien, spessartien, grossulaar, uvaroviet en andradiet. 

Granaatsoorten zijn te vinden in vele kleuren, waaronder rood, oranje, geel, groen, blauw, paars, roze, bruin, zwart en kleurloos. De roodachtige tinten komen het meest voor en zijn het meest gekend, ze worden onder meer verwerkt tot sieraden. 

Het mineraal granaat wordt vaak aangetroffen in metamorfe en in mindere mate stollingsgesteenten. Een stollingsgesteente is het door vulkanen uitgespuugde vloeibare gesteente dat als lava is uitgehard. Metamorf gesteente is het gesteente in onze aardkorst dat door bijvoorbeeld hoge druk of door temperatuursverandering van samenstelling verandert. 
 
Een variëteit van granaten is hessoniet, dat we ook onder de naam grossulaar kennen. De naam grossulaar komt van ‘ribes grossularia’ Latijn voor kruisbes. Grossulaar komt voor in verschillende kleuren, bruin, rood, kleurloos en groen. Het wordt gevormd in kalkrijke gesteente door metamorfie, maar kan ook gevormd worden door hydrothermale processen in breuken van kalkrijke gesteenten. Het is een calcium-aluminiumsilicaat, wat verklaart dat er kalkgesteente nodig is om het te vormen. In geslepen vorm kan het gemakkelijk verward worden met de duurdere edelstenen, maar het soortelijk gewicht biedt dan uitkomst om ze te herkennen. Deze hessoniet komt uit Brazillië. Dit land is na Sri Lanka en India één van de belangrijke vindplaatsen van deze granaatsoort. 
 
Granaatsoorten worden al sinds de bronstijd gebruikt in sieraden en als schuurmiddel. De transparante exemplaren worden dan vaak geslepen als edelstenen, ondoorzichtige granaten worden gebruikt voor industriële doeleinden. 

Februari 2025

De muskusrat

Gaan we dit schattige diertje over een jaartje of tien in Nederland enkel in musea zien? 
De muskusrat is een knaagdier die oorspronkelijk uit Noord-Amerika afkomstig is.  Anders dan de naam doet vermoeden behoort het beestje niet tot de familie van ratten, maar vallen ze onder de woelmuizen. In onze natuurzaal is een schedel te zien van een muskusrat, waar de knaagtanden goed zichtbaar zijn. De Tsjechische graaf Colloredo-Mannsfeld nam van een jachtreis door Alaska enkele muskusratten mee. De pelzen waren gewild als bont en zodoende verspreidden muskusratten zich al ruim een eeuw over Europa. Via België migreerde het dier zich naar Nederland. In de omgeving van Budel werd in 1938 voor de eerste keer in ons land een muskusrat gevangen. 
 
Sinds 2017 staat de muskusrat op de lijst van invasieve uitheemse soorten die zorgwekkend zijn voor de Europese Unie. De diertjes kunnen veel schade aanrichten door gangen te graven in onze dijken, wat in het ergste geval tot dijkdoorbraken kan leiden. Ook zijn de dieren een gevaar voor de biodiversiteit. De muskus- en beverratten eten bijvoorbeeld riet en lisdodde, een biotoop voor inheemse dieren. Bestrijding was vroeger een taak van provincies, maar is tegenwoordig een taak van de waterschappen. In onze provincie worden minder muskusratten gevangen dan in het midden van het land, in West-Brabant hebben we echter wel veel rivieren en beken met dijken en kades die beschermd moeten worden. 
 
Afgelopen maand kwamen er berichten in het nieuws over de bestrijding. Vorig jaar zijn in Nederland duizenden muskus- en beverratten meer gevangen dan in het jaar daarvoor. In Duitsland is de populatie nog omvangrijk, door zachte winters en minder goed georganiseerde bestrijding. Bij hoogwater in Duitsland liepen de holen van de knaagdieren daar onder water en trokken ze stroomafwaarts naar Nederland op zoek naar droge plekken. De waterschappen willen Nederland in 2034 zo goed als muskusratvrij hebben. Het doel is bereikt als er tegen die tijd in het binnenland minder dan 500 muskusratten per jaar worden gevangen. 

Om na te gaan of de bestrijding van muskusratten efficiënter en met minder dierenleed kan, heeft het waterschap Brabantse Delta een wetenschappelijk veldonderzoek uitgevoerd in het buitengebied van Dinteloord. De muskusratten zijn hier een aantal jaar niet bestreden, om na te gaan wat het effect is. Het onderzoek werd in 2017 afgerond, de onderzoeksresultaten worden gebruikt om een nieuwe aanpak te bepalen voor muskusrattenbeheer. De bescherming van het buitengebied en herstel van eventuele schade heeft altijd voorop gestaan in het onderzoek. 

Januari 2025

De ooievaarsbekijsvogel

De ooievaarsbekijsvogel. 

In onze collectie zijn een aantal vreemde vogels. Bijvoorbeeld dit exemplaar. Klein lijf met een blauwe rug en een aparte grote snavel. Wat zou dit zijn. Op het kaartje staat vermeld dat het vogeltje afkomstig is uit Sumatra. Het behoort tot de familie met de Latijnse naam Pelargopsis. Dit is een geslacht van boomijsvogels die voorkomt in het zuiden Azië. De typesoort is een ondersoort van de ooievaarsbekijsvogel Pelargopsis capensis javana. Het Griekse woord Pelargos betekend ooievaar. 
 
De naamgeving van ijsvogels is soms ongelukkig. In het Nederlands lijkt het volgens zijn naam van de kou te houden. Echter kunnen deze dieren slecht tegen kou en komen vooral voor in tropische en gematigde streken van de wereld. In het engels heeft het de naam kingfisher meegekregen. Er zijn wel een aantal soorten ijsvogels die gespecialiseerd zijn in het vangen van vis, maar zeker niet alle soorten. Ook andere kleine diersoorten als schaaldieren, amfibieën en insecten staan ook op het menu. 
 
In Nederland kennen we de ijsvogel als een beestje met gele buik en een blauwe kop en veren. Wereldwijd zijn er 118 soorten verdeeld over drie ondersoorten. Binnen deze soortenrijkdom zijn er grote verschillen in kleur. Soms wit, maar alle kleuren van de regenboog komen voor. De ooievaarsbekijsvogel leeft langs de rivier, meren of kusten. Ze zijn erg territoriaal, ze schrikken er niet van terug om grote roofdieren als arenden weg te jagen uit hun leefomgeving. Hun nesten bouwen ze net als de voor ons meer bekende ijsvogels in de oevers langs het water. 

  Blijf verbonden

Ontvang het laatste nieuws
en exclusieve updates!

Reserveer nu je tickets en dompel jezelf onder in de wonderen van natuur en cultuur!